हृदयविकाराच्या झटक्याची सुरुवातीची लक्षणे, ज्यांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका

आमच्या रुग्णालयात दर आठवड्याला आम्हाला असे रुग्ण भेटतात, जे यायला हवे होते त्यापेक्षा उशिरा पोहोचतात. अनेकांना काही दिवस किंवा आठवडे शरीरात काहीतरी वेगळे जाणवत असते, पण ते थांबायचे ठरवतात. हृदयविकाराचा झटका नेहमीच अचानक आणि तीव्र वेदनेने सुरू होत नाही. त्याची सुरुवातीची लक्षणे वेळेत ओळखली, तर तुमचे आणि तुमच्या कुटुंबाचे संरक्षण होऊ शकते. नाशिकमधील UMC हॉस्पिटल्सचे हृदयरोग तज्ज्ञ ही लक्षणे कशी ओळखायची, ती कशी जाणवतात आणि तातडीची मदत कधी घ्यायची हे समजून घेण्यासाठी कुटुंबांना मदत करतात.

हृदयविकाराच्या झटक्याच्या वेळी शरीरात नेमके काय होते

हृदय हा एक स्नायू आहे आणि तो सतत काम करत राहण्यासाठी त्याला रक्ताचा नियमित पुरवठा लागतो. हे रक्त धमन्या नावाच्या छोट्या नळ्यांतून वाहते. अनेक वर्षांत या धमन्यांच्या आत चरबी आणि कोलेस्टेरॉल साचू शकते आणि त्या अरुंद होतात. यापैकी एखादी धमनी अचानक पूर्णपणे बंद झाली, की हृदयाच्या स्नायूच्या एका भागाला रक्त मिळणे थांबते. यालाच हृदयविकाराचा झटका म्हणतात. ही अडचण जितका जास्त वेळ राहते, तितका हृदयाचा स्नायू अधिक खराब होतो. म्हणूनच प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असतो.

हृदयविकाराच्या झटक्याची सुरुवातीची लक्षणे कोणती?

अनेक लोकांमध्ये प्रत्यक्ष झटका येण्यापूर्वी शरीर इशारा देते. हा इशारा काही दिवस किंवा कधी कधी आठवडे आधीही सुरू होऊ शकतो. बऱ्याचदा दिसणारी लक्षणे:

• श्रम केल्यावर छातीवर दाब
  जिने चढताना किंवा वेगाने चालताना छातीत जडपणा जाणवतो आणि विश्रांती घेतल्यावर तो कमी होतो.
• नेहमीपेक्षा जास्त थकवा
  पूर्वी न थकवणारे रोजचे काम केल्यानंतरही अगदी गळून गेल्यासारखे वाटते.
• धाप लागणे
  पूर्वी सहज होणारी कामे करतानाही दम लागतो.
• वारंवार होणारा त्रास
  छातीत, हातात किंवा जबड्यात अस्पष्ट अस्वस्थता, जी येते आणि जाते.

या स्वरूपाच्या त्रासाला एंजायना म्हणतात. हृदयाला जास्त काम करावे लागते तेव्हा त्याला पुरेसे रक्त मिळत नाही, हे यातून दिसते. याकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये.

हृदयविकाराचा झटका आल्यावर कसे वाटते?

बहुतेक लोकांना वाटते की अचानक तीव्र, टोचणारी वेदना होते. प्रत्यक्षात अनेकदा तसे नसते. रुग्ण सहसा असे सांगतात:

• जडपणा किंवा आवळल्यासारखे वाटणे
  जणू छातीवर कोणीतरी वजन ठेवले आहे.
• छाती घट्ट होणे किंवा जळजळ
  साधारणपणे छातीच्या मध्यभागी, जी काही मिनिटांपेक्षा जास्त काळ टिकते.
• पसरणारी वेदना
  डावा हात, खांदा, मान, जबडा किंवा पाठ या ठिकाणी पसरणारा त्रास.
• परत परत येणारी वेदना
  ती कमी होऊन पुन्हा येऊ शकते.

काही जणांना फक्त जबड्यात किंवा फक्त हातात त्रास जाणवतो आणि छातीत अजिबात दुखत नाही.

हृदयविकाराच्या झटक्याची लक्षणे कशी ओळखावीत

छातीतील अस्वस्थतेबरोबर शरीर इतरही संकेत देते. फक्त वेदनेकडे पाहू नका, संपूर्ण चित्र पाहा.

• थंड घाम
  हवामान गरम नसतानाही खूप घाम येणे.
• मळमळ किंवा उलटी
  किंवा अॅसिडिटी, जी अॅसिडिटीच्या गोळ्यांनी कमी होत नाही.
• चक्कर येणे
  आपण बेशुद्ध पडू असे वाटणे.
• अस्वस्थता किंवा भीती
  काहीतरी गंभीर बिघडले आहे अशी जाणीव होणे.

काही प्रश्न विचारून पाहिल्यास मदत होते. त्रास १० ते १५ मिनिटांपेक्षा जास्त टिकतो आहे का? त्याबरोबर घाम किंवा धाप लागते आहे का? तो हात, जबडा किंवा पाठीपर्यंत पसरतो आहे का? तो तुमच्या नेहमीच्या अॅसिडिटीपेक्षा वेगळा आहे का? यापैकी एका प्रश्नाचे उत्तरही "हो" असेल, तर डॉक्टर वेगळे सांगेपर्यंत तो हृदयाचा त्रास असू शकतो असे समजा.

सहज दुर्लक्षित होणारी हृदयविकाराची लक्षणे

प्रत्येकाला "नेहमीसारखी" वेदना होतेच असे नाही, आणि इथेच लोक फसतात.

• स्त्रिया
  छातीदुखीपेक्षा जास्त धाप, पाठदुखी, मळमळ किंवा फक्त विचित्र थकवा जाणवू शकतो.
• वृद्ध रुग्ण
  त्यांना फक्त अशक्तपणा, गोंधळल्यासारखे वाटणे किंवा भूक कमी होणे जाणवू शकते.
• मधुमेह असलेले लोक
  त्यांना वेदना फार कमी जाणवू शकतात, कारण दीर्घकाळ वाढलेली साखर वेदना पोहोचवणाऱ्या नसांना बधिर करू शकते. याला कधी कधी सायलेंट हार्ट अटॅक म्हणतात.

तुम्ही यापैकी कोणत्याही गटात असाल, तर नेहमीच्या छातीदुखीची वाट न पाहता तुमच्या लक्षणांना गांभीर्याने घ्या.

छातीत दुखत असल्यास तातडीची वैद्यकीय मदत कधी घ्यावी

पुढीलपैकी काहीही असल्यास ताबडतोब जवळच्या, तातडीची हृदयोपचार सुविधा असलेल्या रुग्णालयात जा:

• छातीतील वेदना किंवा दाब काही मिनिटांपेक्षा जास्त टिकतो आणि विश्रांती घेतल्यावरही कमी होत नाही.
• वेदनेबरोबर घाम, धाप, उलटी किंवा चक्कर येते.
• वेदना हात, जबडा, मान किंवा पाठीपर्यंत पसरते.
• तुमच्या जवळचे कोणी अचानक भोवळ आल्यासारखे वाटून किंवा कोसळून पडते.

घरी थांबून नंतर ते हृदयाचेच दुखणे होते असे कळण्यापेक्षा, "काही नाही" असे सांगितले जाणे कधीही चांगले. लवकर आलात म्हणून कोणताही डॉक्टर नाराज होणार नाही.

मदत येईपर्यंत काय करावे

काही गोष्टी करणे फायद्याचे असते, तर काही टाळणे चांगले.

• हे करा
  बसून राहा, शांत राहा आणि घट्ट कपडे सैल करा. ताबडतोब रुग्णवाहिका बोलवा, किंवा घरातील कोणाला तरी रुग्णालयात घेऊन जायला सांगा.
• अॅस्पिरिन
  तुम्हाला अॅस्पिरिनची अॅलर्जी नसेल आणि डॉक्टरांनी ती टाळायला सांगितली नसेल, तर एक साधी अॅस्पिरिन गोळी (३०० मि.ग्रॅ.) चावून खाणे उपयोगी ठरू शकते. खात्री नसेल, तर फोनवर तातडीच्या सेवेतील कर्मचाऱ्यांना विचारा.
• वाट पाहणे टाळा
  वेदना आपोआप जाते का ते पाहत बसू नका, आणि गॅसच्या गोळ्या पुन्हा पुन्हा घेत राहू नका.
• स्वतः गाडी चालवणे टाळा
  तुम्ही एकटे असाल आणि वेदना होत असतील, तर स्वतः गाडी चालवू नका.

हृदयविकाराच्या झटक्यात पहिले काही तास सर्वात महत्त्वाचे असतात. बंद झालेली धमनी जितक्या लवकर उघडली जाते, तितका हृदयाचा अधिक स्नायू वाचवता येतो. जे रुग्ण लवकर पोहोचतात, ते बरेचदा चांगले बरे होतात आणि सामान्य आयुष्यात परततात.

कोणी विशेष सावध राहायला हवे

काही लोकांमध्ये धोका जास्त असतो. त्यांनी बरे वाटत असतानाही नियमित तपासणी करून घेणे योग्य ठरते.

• आधीपासून असलेले आजार
  उच्च रक्तदाब, मधुमेह किंवा जास्त कोलेस्टेरॉल.
• तंबाखूचे सेवन
  धूम्रपान किंवा तंबाखू खाणे.
• कौटुंबिक इतिहास
  आई-वडील किंवा भावंडांना हृदयरोग असणे.
• जीवनशैली
  वजन जास्त असणे, शारीरिक हालचाल कमी असणे, किंवा दीर्घकाळचा ताण आणि अपुरी झोप.

साधा ईसीजी, तसेच रक्तदाब, साखर आणि कोलेस्टेरॉलच्या तपासण्या आपल्याला खूप काही सांगू शकतात.

UMC हॉस्पिटल्स नाशिक येथे हृदयाची काळजी

गंभीर समस्या निर्माण होण्यापूर्वी शरीर सहसा इशारा देण्याचा प्रयत्न करते. तो लवकर ऐकल्यास खरा फरक पडू शकतो. तुम्हाला किंवा तुमच्या घरातील कोणाला छातीत काहीतरी वेगळे वाटत असेल, तर थांबू नका आणि तपासणी करून घ्यायला संकोच करू नका. नाशिकमधील हृदयविकार उपचारांसाठी, तपासणीपासून पुढील काळजीपर्यंत, UMC हॉस्पिटल्स नाशिक येथील आमची टीम तुमच्या आणि तुमच्या कुटुंबाच्या सोबत आहे.